N° 4 (2014) Kirundi - Carmel in Burundi and Rwadna

Go to content

Main menu:

N° 4 (2014) Kirundi

Scapular Conf. > S.C. Formation

Kirundi  N° 4 (2014)
                                                                     Mu maboko ya Mariya

N°4 Kirundi

Ukwiga gusenga dufashizwe n'umweranda
Tereza wa Yezu


Intangamarara

Bavukanyi, Imana yaturemye kubera umugambi w’urukundo yari idufitiye kuva kera na rindi. Yashize mu mutima w'umuntu inyota yo kwama  yerekez umutima wiwe  ku Muremyi wiwe, kuko ari muri we gusa ashobora kuruhukira no kuronka umunezero. Ni vyo Ogustino mweranda avuga ati: “ Mukama uri Rudasumwa, ukwiye gushemezwa imyaka yose, waturemeye kubana nawe, umutima wacu ntuzotekana neza utaruhukiye   muri wewe”. Iyo nyota ni yo imutuma arondera  Umukama  kugira ngo arushirizeho kunywana na we. Ibi navyo  abishikirira mu gisabisho ari naho agerageza kwerekeza umutima wiwe ye ku Muremyi wiwe. Ni vyo umweranda Tereza wa Yezu (bita kandi Tereza wa Avila) atwigisha kandi atumenyereza ingene dushobora kwinjira mu bunywanyi n'Imana. Ico  Tereza mweranda  yigisha, ni kugumana n'Imana isanzwe iri mu mutims wacu, tukayemerera ubucuti bukomeye idushakako, Yo itubwira iti: “Sinkibise  abasuku kuko  umusuku atamenya ivyo shebuja akora ; nabise abagenzi banje kuko  ivyo nabwiwe na Data vyose  nabibamenyesheje” (Yh 15,15). Kumenya ko turi abagenzi b'Imana kutuvyuramwo  icipfuzo co kubana nayo nk'uko ibishaka   bigatuma dukumbura kuyaga nayo  nk’uko yaganira na Musa yari warayibonyeho ubutoni, tukanezezwa n’uko Imana ituzi mu izina ryacu( Raba Yh10,3). Inyota yo kwamana na Yezu  ikama ari nk’igicaniro kitazima, ahubwo ku musi ku musi, ikaba nk'urubeya rururumba mu mutima; igisabisho ni nk’inkwi  umuriro w’urukundo (Za7).
Ukwo gucudika  n’Imana si ubw’umusi umwe, ni ubw’ igihe cose kuko igisabisho gishingiye ku rukundo, buryo bihindura  ubuzima bwa  minsi, maze ubuzima bugahinduka igisabisho. Nico gituma Tereza adusubiriramwo natwe ivyo yabwiye Abakarumerita agira ati:“ Abo tugiye  kuganira  ni abatanguye kuba abaasuku b’urukundo, ndibwira ko bo vy'ukuri, ata kindi mwohinduka  igihe mwafashe ingingo   yo gukurikira uwadukunze bihebuje, atari ukugendera mu nzira y’igisabisho c'umutima unywanye n’Imana” (1)

1. Ukunywana  n'Imana ni co muntu yaremewe!

Kuba incuti y’Imana ni umuhamagaro w’ikiremwa muntu. Muri katikisimu y' Ekleziya Gatolika batubwira ko mu gihe Imana yarema  umuntu yaramwishushanijeko, yashize  mu mutima wiwe icipfuzo co kurangamira Umuremyi wiwe. Imana iraresha  yibone mu  Muremyi wiwe,  imwuzuza umusesekara  w'’amahirwe nyakuri, umuntu yipfuza gushikira (2). Ni muri ubwo buryo umuhamagaro w'ikiremwa muntu ukugira ngo cunge ubumwe n'Imana idukunda, ishaka kunywana nabo yaremye.

2. Uburyo bwo gusenga
2.1.Gusenga uvuga

Gusenga uvuga ni bwo buryo buzwi kandi bumenyerewe na benshi. Ubwo buryo tubusanga mu masabamana canke  mu bisabisho abakristu bakoresha igihe cose. igikuru ni uko umuntu yosenga yatura amajambo avuye ku mutima. Ni vyo Tereza mweranda yigishije abo bari kumwe ati: “Mumenye ko igisabisho c’umutima kitagizwe n’uko umuntu apfunze umunwa  yuguruye  umunwa. Igihe nsenga natura amajambo, umutima wanje wose utegerezwa kuba werekeje ku Mana turiko turaganira. Niba ari Yo niyumvira kuruta  amajambo mvuga, aho rero mba mfatanije igisabisho c'agacerere mu mutima n’igisabisho c' amajambo. Ariko umbwiye  ko igihe umuntu avuga Dawe wa twese uri mw'ijuru umutima wibereye mu vy'isi aba ariko arasenga, jewe si ko ndabibona! Aho kubiharira ndinumira...”Umweranda Tereza wa Yezu arabandanya avuga ati: “Ntibikavugwe  ko gusenga tubivuga mu majambo gusa ku kamenyero gusa, umutima wacu uri kure y’Imana, kwoba ari ugusenga, ivyo si jewe  nobisigura  ndabirekeye abahinga bazobereye mu vyirwa ndoramana." Ico jewe nshimikako ni uko tutoshira agati mu ryinyo twihenda ngo birakwiye... Birumvikana ko igihe mvuga“Ngaragaza ukwemera” ni nkenerwa  ko ntahura  uwo nemera, ni na ko bitegerezwa  kumera igihe nsenga "Dawe wa twes'uri mw'ijuru"; kwoba  ukwerekana urukundo igihe nibutse uwo nita 'Dawe-Muvyeyi' ariwe, n'Umwigisha yatwigishije gusenga ngo tumwite Data . Mukama Mana yanjye, ntuzotume abashaka kunywana nawe basukiranya amajambo, umutima uri kure yawe, ngo ni kwo  gusenga" (3). Insiguro ya Tereza yemeza  ko gusenga uvuga cane na vyo bituma tunywana n’Imana. Igikenewe ni umutima wacu werekeje ku Mana, n’ubwenge bwacu buzirikana neza ico tuvuga.

2.2.Gusenga mu gacerere.

Tereza gusigura uburyo bwo gusenga mu majambo yumvikana, yigishije gusenga mu gacerere mu mutima utekanye imbere mu muntu. Hariho inzira ziri twocamwo canke uburyo bubiri bushikana ku gisabisho nyaco Tereza mweranda atumenyereza:
-Abashobora gusenga
-Abadashobora kuzirikana kuko batabizi canke bitaborohera.

3. Abashobora gusenga

Inzira yo kuzirikana igendwa n’abo ubwenge bwamenyereje kwiyumvira ku buryo ijambo bashobora kurivyaza ico rinyegeje. Iyo basenga bakunda kuva ku ngingo baja ku yindi canke ku ciyumviro  baja ku kindi, kugira ngo ubwenge bukinyengetere. Ivyo bituma uwuzirikana yisuzuma kugira ngo ivyo yatahuye abihuze n’ubuzima bwiwe. Ubwo buryo burariye gukabura  ugukunda Imana cane, gutakamba no gufata ingingo yo kugarukira Imana; umutima ingingo ntabanduka yo gutera imbere mu kubana n'Imana.
Ku vyo umuntu yoshobora kuzirikana, Tereza wa Avila urugero agira ati: « vyoakumvikana, umuntu azirikanye ububabare bwa Yezu nk’igihe bamuboheye ku nkingi, bityo ubwenge bukarondera ivyo vyose vyokwumvisha umubabaro urenze urugero,  Kristu yagize imbere y’ako gashinyaguro… ubwo buryo bwo gusenga nibwo dutegerezwa  gutangurirako, tukabubandanya kandi tukanabusozererako. Iyo nzira nziza, irarashe, kandi ni yo kwizigira, gushika aho Umukama  ubwiwe  ashatse kutuduza akadushira mu bindi bintu birengeye kamere yacu» (4).

4.  Ivyamwa biva mu kuzirikana n’intambamyi zirimwo
a. Ivyamwa biva mu kuzirikana

Abazirikana batizigitiriye ku vy’isi n’ivyayo biyayuka bidatevye bakiyumvira ububabare   bukomeye Umukiza wacu yagize n’ingene tumuhemukira canke bakazirikana bafatiye ku vyiza aha abamukunda, babona muri ivyo vyose ibibafasha gutsinga gusamara mu gisabisho bagaheba  ibicumuro  bashobora kugwamwo. Tereza agira ati: “Ico gisabisho ni ciza rwose, mbere ni ico gushimwa…Ariko uko kuzirikana gushobora kwigumira mu buhinga bwo gusesangura amajambo no kuyiyumvirako, aho nti kiba ari igisabisho kirengeye kamere kivuye ku  mutima, ahubwo ni intango yaco, kuko gusenga ni ukuganira n’Imana si ukwivugana canke kwiyumvira ibirora  ku Mana” (5).

b. Intambamyi zo kuzirikana

Umuvyeyi Tereza yungako ati: "Tutaravye neza, kwiyumvira  cane bishobora kutubera intambamyi  mu gisabisho ndengakamere; twobigereranya no guteba mu kibanza wambariramwo ntushike mu nzu y'ubukwe. Bishobora kandi guha inzira ubwoba butwinyegezamwo butuma dutinya kurwanira ukwemera kwikwije ukuri canke kwuzuyekubiboneka, kuko Imana tuganira ni Mutima gusa, si iyiboneka,, ntifadika, ni ukwemera kwonyene kudufasha kuyiguma imbere. Ni co gituma igihe ubwenge butanguye kwegerana neza amajambo mu mvugo nziza inoze, umuntu  yibwira ko hari ico yakoze canke yashitseko”(6).
Tereza yibutsa abasoma inyandiko ziwe ko yashitse  kuri rya soko ry’amazi atanga ubuzima; vyerekana  ko avuga azi. Ni co gituma   adatinya kutugereraniriza igisabisho co kuzirikana n’imigende y'amazi ku buryo abantu bavyumva ningoga ati: « Kuzirikana n’amazi y’ibiziba, atemba mu gipfungu canke’umwijima.
Nayo uburyo  bwo gusenga ndengakamere ni nk’amazi arongorotse atemba mu kirahuri maze hakacamwo imishwarara y’izuba (Livre de la Vie(Igitabo cy’ubuzima) 27). Abisigura, avuga ati: «Igihe twiyumvira ku vy'isi  tuzirikana ku vyiza vyayo bihinda bihera, dushobora kugwa mu mutego tutabizi tugafatwa nawo, cane cane iyo harimwo ibitunezereza. Ivyo bisigura ko  igihe twibwira ko twirinda guca mu kiziba tukinyerereramwo, tugasanga twamaze gukirwamwo… dutegerezwa  kuba maso kugira ngo ntitugwe mu ruzi turwita ikiziba» (7). Ico adufasha ni ukwitandukanya n’ivyiyumviro bituruka ku co tuzirikanako, kuko, bishobora kuba vyinshi kandi bigatwara inguvu zose z’ubwenge. Twibuke ko gusenga atari ukwiyumvira cane canke kwivuga imbere y’Imana, ahubwo ni ukuvugana na Yo, ari vyo twise kuganira n’Imana. Tereza akomeza kutwibutsa ko gusenga neza atari ukuvuga amajambo menshi, ahubwo ko ari ugukunda cane; aha rero kubera ko igisabisho gishingiye ku rukundo ruri hagati y’umuntu n'Umukama.

5.  Abadashobora kuzirikana

Nk’uko twabibonye haruguru, urugendo rugana ku isoko y’igisabisho ndengakamere, rurimwo uburyo bubiri. Ubwa mbere ni ubw’abashobora kuzirikana. Hari ivyiza vyabwo, n’ivyo dutegerezwa kwitondera. Tereza akomeza kwigisha inzira abadashobora kuzirikana. Abisobanura ahereye ku vyo yabayemwo nyene  ubwiwe avuga ati:« ingabirano yo kuzirikana nsesangura ivyo nsoma: mu gihe nsenga mpereye ku vyanditswe. Kwishushaniriza mu vyiyumviro Ubumuntu bw’umwami wacu vyo bindi kure. Mu myaka myinshi, nababazwa no kudashobora guhama hamwe ku ngingo iyi n’iyi igihe nasenga mu mutima. Vyarangerageje bibabaje kuko, iyo ugushaka kudafise ico gushimirako ni nk’aho utari kumwe n’uwo ukunda kanya ko gusenga. Umutima ntaco ushingiyeko,… Ico gihe ukwiyumvira gusa n’impene yaciye ikiziriko yiruka hose canke akanyugunyugu gakubita hirya no hino. Ni urugamba rukomeye kugira ngo umutima nytusanzare (8). Izo ngorane Tereza yagize yaba azisangiye n’abandi? Uwo Muvyeyi hari benshi mu basenga bamubikije amabanga yabo, bagize izo ngorane zo kunanirwa kuzirikana igihe basenga. Abishimikirako avuga ati: "Hari abantu b’ubwenge butaguma  hamwe … jye nabimazemwo imyaka cumi n’ine kuzirikana, kiretse nifashishije igitabo. Hari n’abandi batabishobora na gatoyi. Ico bagerageza ni ugusenga bavuga, ni vyo bibafasha. Hari n’abize b’ubwenge bukwiye badashobora kuguma hamwe ku ngingo iyi n’iyi igihe basenga. Baguma badatekanye, bashaka gushikana iciyumviro cabo ku Mana, bakagwa mu ndoto, canke mu kwiyagiriza ibicumuro no gukekekeranya. Abandi iyo basenga bavuga cane baba basamaye, umutima udatekanye" (9).

6.  Ibituma  umuntu adashobora  kuzirikana

Ibituma  ni nyinshi. Bishobora guturuka kuri  kamere y’umuntu afise ubwenge burajarajara ntibugume hamwe nk’uko Tereza yabidusobanuriye. « Hari n’igihe umuntu aba atameze neza mu mubiri wiwe canke  iyo kamere nayo idakomeye cane, mu mutwe hafise uburwayi n’ubundi bumuga gutekana muri bo, n’aho bagerageza uko bashoboye (10). Uretse izo ngorane  za kamere z'uburwayi bw'umubiri, hariho no kutamenya amategeko y'igisabisho c'umutima. Twabonye akarorero   bazirikana ubwenge butaruhuka, bakibwira ko kutiyumvira ari nko guta umwanya. Noneho ku badashobora kuzirikana, ko urukundo bafitiye Imana rwongerekana. Ikindi, ni igihe umuntu aba ari mu gicumuro amazemwo iminsi canke ari mu kintu  kitari mu nzira z'Imana, aba adashaka kuvavanura naco. Birashoboka  noneho kubura  ukwicisha bugufi canke gushaka inguvu ngo umuntu ashikire igisabisho c'umutima. Hari naho  bituruka   ku Mana, ishaka gucisha umutima mw'ityorora. Ivyo vyose vyotuma umuntu yihebura kuko adashobora kuzirikana.Ivyo bisaba kudacika intege.

7. Inzira isaba kwiyumanganya ariko ishoboka

Iyo nzira irimwo amageragezwa ariko  umuntu arunguka  ashikira adatevye ku gisabisho co kwihweza Imana. Ico bikora bisaba kwiyumanganya no  kutarambirwa (11). «Kuzirikana n’ubwenge bwabo, iyo bashishikaye kwerekeza amaso kw'isoko kukwihweza Imana baraheza bakanyaruka, kuko bagendera mu rukundo» (12). Hakenewe kutihebura ku badashobora kwishimikiza agakoni ko kuzirikana. Ariko bakeneye no gufashwa. Tereza yaciye muri  iyo nzira arayizi Abarundi bararayaz bati:  « Inda woyibarira uwayirayeko», Tereza yiyemeje gusigura no guterera ivyiyumviro agira ati:«Kuzoshika ku musi Mutima Mweranda aho we nyene azoturongora mu nzira ishikana ku mazi y'ubuzima… Ntaco bimaze kubabara no guhagarika umutima  cane igihe  bigaragara ko ingorane ziva ku mubiri wacu canke kuri  kamere y’ivyiyumviroAbo babwirizwa kwiyumanganya kushika  Imana ibahaye ico bakora ikongera ikabamurikira” (13).
Inyigisho za Tereza zirumvikana, yibutsa imigambi umuntu ategerezwa  gufata. Iyo migambi ni nk'iyi: Kwiyumanganya bizoshigikirwa no kuvyipfuza cane, bigeretsweko kuvyiyemeza bidasubirwamwo no kwamana inyota y’igisabisho c'irangamiramana Tereza yise «Amazi atanga ubuzima». Umuvyeyi Tereza yibutsa ko kwiramiza ayo mazi, ari ubutumire bwaYezu adutumira n'ijwi rerenga nk’uko twabibonye hejuru (Yh7). Tereza yaraduherekeje, atwereka inzira ishika kw'isoko, hasigaye kuyifata twitwaje umugambi wo kudacika intege.
Mu gusozera reka  Turabe bikuru bikuru  vy’ urugendo rwo gusenga uko Umuvyeyi yigisha  ababyipfuza.

8.  Gusozera

Gusengesha amajambo yumvikana canke mu gacerere k'umutima Tereza abibonamwo kijana ku bunywanyi bw'Imana. Uburyo bwose arabwemera ariko akatugira inama yo gukoresha uburyo bugira kabiri. Mu nyandiko ziwe iyo avuga igisabisho mu bwihwezamana akenshi aba ashaka kuvuga igisabisho c'agacerere, umutima n’ubwenge mu Mana. Noneho mu nyigisho ziwe arerekana ko gusenga uvuga na vyo nyene bishikana kuri  rya soko ry’amazi y'ubuzima Yezu atubwira. ati: “Nk’igihe tuvuga Dawe wa  twese uri mw'ijuru canke ikindi gisabisho, Umukama aratuduza akadushikana ku gisabisho c'ubwihwezamana nyakuri. Arerekana  ko Imana yumva uyerekejeko umutima” (14). Ico gisabisho gifise intumbero yo kuduteza   imbere rukundo rw’igishika  Yezu adufitiye. Turishimira  rwose ko iyo dusenga tutaba turi  twe nyene. Mu gisabisho Imana ihafise uruhara runini; ivyo ntawovyibagira  na rimwe! Yezu araduhamagara ngo dutere tuja imbere gushika isaha  yagenye yo kutwinjiza mu bunywanyi  n’Imana kandi tukayihweza imbonankubone. Tereza abishimikako avuga ati: “ Ico gisabisho ni co mazi y'ubuzima twipfuza. Imana ntiba naho  tutayumva!...Iranywana  n’umutima wacu igihe umutima uyerekejeko uyininahaza canke uyisenga” (15).
Bavukanyi, urugendo mw'ishure ry’igisabsisho ni rurerure, tuzobandanya twigira  hamwe turaba n’ibindi bice bikurikirana no kuzirikana.

_________________________________________

Notes de bas de page:

Koleta Mariya Deo Gratias, Tereza w'Avila Umutoza w'isengesho, Easy print Ltd, Kampala, Uganda, August 2013, pp 109-110.
Katikisimu ya Ekleziya Gatorika, n° 27-30; n° 1699- 1701-1705.
Tereza w’Avila Umutoza w’isengesho, p 118.
Tereza w’Avila Umutoza w’isengesho, p 120.
Tereza w’Avila Umutoza w’isengesho, p 121.
Igitabo cy’ubuzima, 11).
Tereza w’Avila Umutoza w’isengesho, p 121, canke (Inzira y’ubweranda, 21).
(Igitabo cy’ubuzima, 4).

(Inzira y’ubweranda, 19).
Chemin de perfection : Inzira y’ubutungane, 26 .
Livre de la Vie : Igitabo cy'ubuzima, 4.  
Livre de la Vie: Igitabo cy'ubuzima, 9.
Livre de la Vie: Igitabo cy'ubuzima,7, 38;11-15).
Chemin de perfection : Inzira y'Ubutungane, 25- 28.
Chemin de perfection : Inzira y’Ubutungane, 22,4)




Bihinduwe mu Kirundi
na Furera Y-M Viyane SAKUBU, Umukarume





Back to content | Back to main menu